Nie żyje wybitny polski naukowiec. To "naukowy mistrz" i legenda swojej dyscypliny

Nie żyje kolejna wielka postać dla Polski — świat nauki pogrążony w żałobie

Z ogromnym smutkiem informujemy, że 3 stycznia 2026 roku zmarł prof. Andrzej Paczkowski, jeden z najwybitniejszych polskich historyków i naukowych autorytetów, który przez dekady kształtował rozumienie najnowszej historii Polski. O śmierci 86-letniego uczonego poinformował w rozmowie z Polską Agencją Prasową prof. Antoni Dudek, podkreślając, że był on „jeden z najwybitniejszych polskich historyków i mój naukowy mistrz”. 

Nie żyje prof. Andrzej Paczkowski — jeden z najwybitniejszych polskich historyków i mój naukowy mistrz. Dla mnie wraz z Jego śmiercią zakończył się ważny rozdział życia. R.I.P." — czytamy we wpisie.

Prof. Paczkowski był postacią powszechnie szanowaną w środowisku akademickim, nie tylko w Polsce, ale również w międzynarodowych kręgach badaczy historii XX wieku. Jego odejście zostawia ogromną lukę w polskiej historiografii — zwłaszcza w dziedzinie dziejów powojennych oraz przemian społeczno-politycznych w czasach PRL i po 1989 roku. Był człowiekiem, który nie tylko analizował przeszłość, ale również angażował się w życie publiczne, niosąc światło rzetelnej wiedzy historycznej kolejnym pokoleniom studentów i badaczy. 

Jako alpinista i działacz społeczny również zdobył uznanie poza murami uniwersytetów — jego koleje życia świadczyły o pasji, odwadze i głębokim zaangażowaniu w wartości, które wielokrotnie opisywał w swojej pracy naukowej. Wielu komentatorów i współpracowników podkreśla, że jego wkład w rozwój polskiej myśli historycznej pozostanie inspiracją na lata. 

Kim był wybitny naukowiec?

Andrzej Paczkowski urodził się 1 października 1938 roku w Krasnymstawie. Ukończył historię na Uniwersytecie Warszawskim w 1960 roku, gdzie potem obronił doktorat (1966) i habilitował się w 1975 roku, a tytuł profesora uzyskał w 1991 r. 

Jego naukowe zainteresowania koncentrowały się na historii najnowszej Polski, zwłaszcza na okresie PRL, roli prasy, mechanizmach władzy, opozycji demokratycznej i procesach społeczno-politycznych XX wieku. Paczkowski był autorem licznych publikacji, które stały się obowiązkową lekturą dla studentów i badaczy historii — wśród nich m.in. prace o powojennych przemianach społecznych, analizie systemu komunistycznego oraz historii „Solidarności” i stanu wojennego. 

Prof. Paczkowski zasłynął nie tylko jako badacz, ale także jako uczestnik i świadek epoki — w okresie PRL był działaczem opozycji demokratycznej, co dawało mu wyjątkową perspektywę w badaniach nad systemem komunistycznym i przemianami w Polsce. Po transformacji ustrojowej kontynuował działalność publiczną jako członek Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej, członek Rady Konsultacyjnej Centrum Monitoringu Wolności Prasy oraz Rady Muzeum Historii Żydów Polin. 

Ponadto przez siedem kadencji kierował Polskim Związkiem Alpinizmu, co podkreślało jego pasję do sportów górskich i ducha przygody — cechy, które towarzyszyły mu zarówno w życiu osobistym, jak i badawczym. 

Kariera naukowa i dziedzictwo — profesor i mistrz pokoleń

Kariera naukowa prof. Andrzeja Paczkowskiego była jednym z najważniejszych rozdziałów w historii polskiej historiografii XX i XXI wieku. Po ukończeniu studiów pracował w kilku wiodących instytucjach badawczych: Instytucie Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, Bibliotece Narodowej, a następnie w Instytucie Historii PAN. Jego wkład w rozwój organizacji naukowych oraz nauczanie akademickie był ogromny — jako wykładowca inspirował kolejne pokolenia historyków.

W dorobku naukowym Paczkowskiego znajdują się fundamentalne prace dotyczące powojennej Polski — analizujące mechanizmy władzy, protestów społecznych oraz dynamikę przemian ustrojowych: od okresu stalinowskiego po transformację demokratyczną. Jego książki i eseje stanowią kanon literatury historycznej w Polsce i są szeroko cytowane w badaniach nad XX-wieczną historią kraju. 

Paczkowski pełnił również kluczowe funkcje we wiodących instytucjach życia publicznego — m.in. w Kolegium i Radzie Instytutu Pamięci Narodowej, gdzie przyczynił się do kształtowania polityki badawczej i popularyzacji wiedzy o historii totalitaryzmów. Jako członek Rad Konsultacyjnych i naukowych gremiów wpływał na kierunki badań historycznych i debatę publiczną w Polsce. 

Jego odejście to nie tylko strata dla środowiska akademickiego, ale dla całego społeczeństwa — profesor zostaje zapamiętany jako badacz, który rzetelnie i z pasją opisywał najnowsze dzieje Polski, łącząc naukową precyzję z osobistym doświadczeniem epoki.