Atakuje nerki i wątrobę, a rośnie tuż za płotem. Nie ma antidotum
Rącznik pospolity, znany też jako kleszczowina, to częsta ozdoba polskich ogrodów i parków. Niewielu wie, że ta efektowna roślina kryje w sobie jedną z najsilniejszych trucizn na świecie – rycynę. Zatrucie może prowadzić do poważnych uszkodzeń narządów wewnętrznych, a nawet do zgonu.
- Nasiona rącznika zawierają rycynę – toksynę nawet 6000 razy silniejszą niż cyjanek
- Objawy zatrucia obejmują m.in. gorączkę, wymioty, bóle mięśni i odwodnienie
- W ciężkich przypadkach rozwija się niewydolność nerek i wątroby, a leczenie jest jedynie objawowe
Rącznik pospolity – toksyczna roślina w polskich ogrodach
Rącznik pochodzi z Afryki i Bliskiego Wschodu, a dziś jest uprawiany na całym świecie, także w Polsce. W naszym klimacie dorasta zwykle do 2–3 m w sezonie (rzadziej więcej w sprzyjających warunkach). Jest traktowany jako roślina ozdobna. Ponadto z nasion rącznika wytwarza się dobrze znany olej rycynowy używany w kosmetyce i przemyśle. Rycyna w pewnych okolicznościach może być jednak toksyczna.
Śmiertelna dawka rycyny – mogą wystarczyć dwa nasiona
Nasiona rącznika zawierają toksynę rycynę – rozgryzione i połknięte mogą być niezwykle niebezpieczne. Objawy zatrucia rycyną pojawiają się zwykle w ciągu kilku–kilkunastu godzin i obejmują:
- gorączkę, potliwość, złe samopoczucie,
- nudności, wymioty i biegunkę (bywa krwista),
- szybkie odwodnienie i spadek ciśnienia.
W ciężkich zatruciach może dojść do niewydolności wielonarządowej, w tym:
- ciężkich zmian zapalno-martwiczych w przewodzie pokarmowym,
- uszkodzenia nerek z obrazem ostrego uszkodzenia cewek i niewydolnością nerek,
- uszkodzenia wątroby (do ostrej niewydolności),
- zaburzeń oddechowych (przy ekspozycji wziewnej – narastająca duszność, obrzęk płuc i niewydolność oddechowa).
Na rycynę nie ma antidotum
Nie istnieje swoiste antidotum na rycynę. Leczenie polega na szybkim postępowaniu objawowym i podtrzymującym: usuwaniu toksyny z przewodu pokarmowego, intensywnym nawadnianiu dożylnym, leczeniu drgawek i hipotensji, wsparciu oddechowemu oraz – gdy trzeba – leczeniu powikłań nerkowych i wątrobowych. W bardzo wczesnej fazie po połknięciu rozważa się węgiel aktywowany.
Każde podejrzenie zatrucia nasionami rącznika wymaga natychmiastowego kontaktu z lekarzem lub wezwania pogotowia. Alarmujące sygnały to zwłaszcza:
- silny, nagły ból brzucha, uporczywe wymioty i/lub biegunka,
- objawy odwodnienia (suchość w ustach, zasłabnięcia, skąpomocz),
- zaburzenia świadomości, zażółcenie skóry i oczu, krwista biegunka.
