Rewolucja w szkołach 2026. Nowacka zapowiada zmiany, które odmienią codzienność uczniów

Koniec odgórnych nakazów. „Nie będzie centralnych wytycznych”

Minister edukacji Barbara Nowacka jasno zapowiedziała, że resort nie zamierza wprowadzać ogólnokrajowych zasad określających, jak uczniowie mają wyglądać czy się ubierać. Jak podkreśliła, „Ministerstwo Edukacji Narodowej nie planuje w żaden sposób centralnie ustalać tego, jak uczniowie mają wyglądać i jak się ubierać”. Zamiast tego nowe przepisy mają oddać decyzję społecznościom szkolnym. 

Projekt zakłada autonomię każdej szkoły w ustalaniu szczegółowych zasad dotyczących stroju i wyglądu uczniów. To odpowiedź na wieloletni brak jednoznacznych regulacji, który, zdaniem MEN, prowadził zarówno do bezradności szkół w sytuacjach zagrożenia, jak i do bezprawnych ingerencji w wygląd młodzieży. Nowacka przypomniała głośne medialne przypadki, w których uczniowie byli zmuszani do zmiany fryzury czy stroju bez wyraźnej podstawy prawnej. 

Nowelizacja ma „zamknąć tę lukę” i wprowadzić jasne ramy działania. Jednocześnie minister podkreśliła, że chodzi o wzmocnienie godności ucznia i zapewnienie realnej ochrony jego praw, przy zachowaniu porządku oraz bezpieczeństwa w szkole.

Swoboda tak, ale nie bez ograniczeń

Nowe przepisy mają zagwarantować uczniom prawo do swobodnego kształtowania swojego wyglądu, w tym fryzury czy ubioru. MEN wyraźnie wskazuje, że młodzieży przysługiwać będzie ochrona „od dyskryminacji z jakiegokolwiek powodu”, również ze względu na wygląd. Jednak swoboda nie będzie absolutna. 

Projekt wprowadza dwa podstawowe obowiązki - strój i wygląd mają być zgodne z „ogólnie przyjętymi normami społecznymi”, nie mogą zagrażać bezpieczeństwu ani naruszać prawa czy nawoływać do nienawiści i dyskryminacji. To właśnie pojęcie „ogólnie przyjętych norm społecznych” wzbudziło największe emocje wśród posłów opozycji, którzy pytali, kto i na jakiej podstawie będzie je definiował. 

Nowacka wyjaśniła, że zapis jest celowy i uwzględnia ogromne zróżnicowanie polskiego systemu oświaty - inne realia panują w szkołach branżowych, inne w liceach ogólnokształcących czy artystycznych. Szczegółowe regulacje mają zostać wpisane do statutów szkół i podlegać kontroli kuratoriów, co, zdaniem ministerstwa, ma zapobiec dowolności interpretacyjnej.

Szkoła jako przestrzeń neutralna i bezpieczna

Projekt nie wprowadza zakazu wyrażania poglądów jako takich, ale ma chronić szkołę jako przestrzeń neutralną, w której każdy uczeń czuje się bezpiecznie. Granica ma przebiegać tam, gdzie strój lub symbolika mogą prowadzić do wykluczenia, prowokacji czy napięć wśród uczniów. 

MEN podkreśla, że nowelizacja zawiera mechanizmy zabezpieczające - zasady będą musiały być zapisane w statucie, podlegać kontroli kuratora oświaty, a uczniowie zyskają realną ścieżkę ochrony swoich praw poprzez system rzeczników praw uczniowskich. Projekt był już szeroko konsultowany - do resortu wpłynęło ponad 700 opinii od organizacji, nauczycieli, rodziców i samych uczniów. To pokazuje, jak duże emocje budzi temat wyglądu w szkole. Choć intencją ministerstwa jest uporządkowanie zasad i wzmocnienie autonomii młodzieży, ostateczny kształt przepisów oraz ich interpretacja w praktyce mogą jeszcze stać się przedmiotem gorących debat.