Raka trzustki poznasz po oczach. Uważnie im się przyjrzyj

• Rak trzustki rozwija się bezobjawowo; wykrywany jest najczęściej w zaawansowanym stadium
• Żółtaczka (widoczna m.in. jako zażółcenie białek oczu) to często pierwszy widoczny sygnał, że w obrębie trzustki i dróg żółciowych rozwija się guz
• W Polsce każdego roku diagnozę tę słyszy blisko 4 tysiące osób
• Niezwykle ważna jest czujność onkologiczna i regularne badania obrazowe, zwłaszcza w grupach ryzyka

Rak trzustki – cichy zabójca

Statystyki dotyczące nowotworów trzustki w Polsce są alarmujące. Każdego roku diagnozuje się około 3,5–4 tysięcy nowych przypadków, a liczba zgonów jest niestety bardzo zbliżona do liczby zachorowań. Pięcioletnie przeżycie oscyluje zaledwie w granicach 10-12%. Wynika to przede wszystkim z faktu, że choroba ta diagnozowana jest zbyt późno, gdy guz zdążył już dać przerzuty do sąsiadujących narządów.

O tym, jak bezwzględny i niespodziewany potrafi być ten nowotwór, cała Polska przekonała się w 2014 roku, po przedwczesnej śmierci uwielbianej aktorki, Anny Przybylskiej. Jej walka z chorobą uświadomiła wielu osobom, że rak trzustki nie jest wyłącznie problemem osób w podeszłym wieku – może zaatakować młodych, aktywnych ludzi, nie dając im początkowo żadnych powodów do niepokoju.

Jak rak trzustki może zmieniać oczy?

Zmiana koloru oczu to sygnał, który bardzo trudno przeoczyć. Jeśli biała część oka (białkówka) zaczyna przybierać żółtawy odcień, jest to klasyczny objaw żółtaczki. W kontekście raka trzustki ma to bezpośredni związek z anatomią i lokalizacją guza.

Większość (około 70%) nowotworów trzustki rozwija się w jej głowie. Głowa trzustki znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie przewodu żółciowego wspólnego – rurki, która odprowadza żółć z wątroby do dwunastnicy. Rosnący guz zaczyna uciskać ten przewód, blokując naturalny przepływ żółci. W efekcie w organizmie zaczyna gromadzić się bilirubina (żółty barwnik powstający z rozpadu krwinek czerwonych).

Kiedy poziom bilirubiny we krwi drastycznie rośnie, odkłada się ona w tkankach. Ze względu na wysoką zawartość elastyny w twardówce oka, to właśnie tam zażółcenie staje się widoczne w pierwszej kolejności. Dopiero później żółty odcień pojawia się na skórze. Procesowi temu często towarzyszą dwa inne, bardzo charakterystyczne objawy:

• Ciemny kolor moczu (przypominający ciemne piwo),
• Jasny, odbarwiony kał (ponieważ żółć, która nadaje mu brązowy kolor, nie dociera do jelit).

Inne nietypowe objawy raka trzustki

Oprócz żółtaczki mechanicznej, nowotwór ten może dawać szereg niespecyficznych objawów, które łatwo pomylić z innymi, łagodniejszymi dolegliwościami:

• Ból pleców i nadbrzusza: Tępy, promieniujący do kręgosłupa ból, który często nasila się w pozycji leżącej, a łagodnieje po pochyleniu do przodu.
• Nagły rozwój cukrzycy: Pojawienie się cukrzycy typu 2 u osoby szczupłej, po 50. roku życia, bez obciążeń genetycznych, powinno zawsze budzić czujność. Trzustka odpowiada za produkcję insuliny, a guz może ten proces zniszczyć.
• Świąd skóry: Towarzyszy żółtaczce; gromadzące się sole kwasów żółciowych podrażniają zakończenia nerwowe w skórze.
• Niezamierzona utrata wagi i brak apetytu: Częsty objaw w wielu chorobach onkologicznych.
• Depresja: Zaskakująco często u pacjentów diagnozuje się stany depresyjne na kilka miesięcy przed fizycznym ujawnieniem się nowotworu.
• Zakrzepica żył głębokich: Niewyjaśnione stany zakrzepowe w kończynach dolnych mogą być wczesnym markerem raka trzustki.

Profilaktyka i badania

Choć nie mamy pełnego wpływu na to, czy zachorujemy, istnieją sprawdzone metody obniżenia ryzyka. Najważniejsza jest rezygnacja z palenia tytoniu, które jest jednym z głównych czynników rakotwórczych w przypadku trzustki. Kluczowe jest również utrzymywanie prawidłowej masy ciała, ograniczenie spożycia alkoholu (chroniące przed przewlekłym zapaleniem trzustki) oraz dieta uboga w wysoko przetworzone mięso czerwone.

W przypadku zauważenia u siebie zażółcenia oczu lub innych niepokojących objawów należy pilnie zgłosić się do lekarza. Podstawowa ścieżka diagnostyczna obejmuje:

• USG jamy brzusznej: Badanie pierwszego rzutu, jednak trzustka bywa w nim słabo widoczna (np. przesłonięta gazami jelitowymi).
• Tomografia komputerowa (TK) lub rezonans magnetyczny (MRI): Najbardziej precyzyjne badania obrazowe, pozwalające dokładnie ocenić narząd i stopień zaawansowania ewentualnych zmian.
• Badania krwi: Oprócz standardowej morfologii i prób wątrobowych (w tym poziomu bilirubiny), bada się poziom markera nowotworowego CA 19-9. Należy jednak pamiętać, że sam marker nie jest podstawą do postawienia diagnozy.
• EUS (endoskopowa ultrasonografia): Bardzo precyzyjne badanie pozwalające obejrzeć trzustkę z poziomu żołądka lub dwunastnicy i pobrać wycinek do badania histopatologicznego.