Apel Europejskiego Banku Centralnego. „Zachowaj spokój i noś przy sobie gotówkę”

Gotówka jako „plan B” w kryzysie

W opublikowanym raporcie Europejski Bank Centralny wprost wskazuje, że w obecnych realiach nie można wykluczyć czasowego ograniczenia dostępu do środków zgromadzonych na rachunkach bankowych. 

Dokument zatytułowany „Zachowaj spokój i noś przy sobie gotówkę” powstał w oparciu o analizę czterech dużych kryzysów ostatnich lat - od globalnego kryzysu finansowego po konsekwencje wojny w Ukrainie. Wnioski są jednoznaczne: choć systemy cyfrowe są wygodne i szybkie, ich funkcjonowanie jest całkowicie zależne od infrastruktury energetycznej i teleinformatycznej. 

Wystarczy poważniejsza awaria prądu lub cyberatak, by bankomaty, terminale płatnicze i aplikacje mobilne przestały działać. EBC przywołuje realne przykłady - blackout w Berlinie, który sparaliżował część miasta, czy wcześniejsze przerwy w dostawach energii w Hiszpanii i Portugalii. W takich sytuacjach to właśnie banknoty i monety stawały się jedynym akceptowanym środkiem płatniczym. 

Instytucja podkreśla, że nie chodzi o sianie paniki ani podważanie zaufania do banków, lecz o budowanie odporności systemowej. Gotówka ma być zabezpieczeniem na wypadek nieprzewidzianych zdarzeń, które, jak pokazuje doświadczenie ostatnich lat, mogą pojawić się nagle i sparaliżować codzienne funkcjonowanie milionów ludzi.

Ile pieniędzy warto mieć w domu?

Raport wskazuje, że coraz więcej państw członkowskich wprowadza oficjalne zalecenia dotyczące utrzymywania niewielkiej rezerwy finansowej w gotówce. W Holandii, Austrii czy Finlandii rekomenduje się posiadanie kwoty rzędu 70-100 euro na osobę, co ma pozwolić na pokrycie podstawowych wydatków przez około 72 godziny. 

W Niemczech sugestie są jeszcze bardziej stanowcze - mówi się o około 500 euro na rodzinę oraz o konieczności przygotowania zapasów żywności i wody na co najmniej 10 dni. EBC podkreśla, że chodzi o rozsądny bufor bezpieczeństwa, a nie o przechowywanie dużych sum w domu. 

Eksperci zwracają uwagę, że w sytuacjach kryzysowych banknoty są jedynym bezpośrednim zobowiązaniem banku centralnego dostępnym dla wszystkich obywateli, niezależnie od sprawności sieci czy działania banków komercyjnych. 

Co więcej, gotówka pełni funkcję stabilizującą - jej obecność w obiegu zwiększa zaufanie do systemu finansowego i zmniejsza ryzyko paniki. W raporcie zaznaczono także, że banki centralne i sektor prywatny powinny dbać o utrzymanie odpowiednich zapasów pieniądza fizycznego oraz opracowywać plany ciągłości działania na wypadek zakłóceń. To element szerszej strategii zapewniającej bezpieczeństwo ekonomiczne obywateli w obliczu rosnących zagrożeń.

Odporne bankomaty i nowa strategia dla strefy euro

W odpowiedzi na rosnące ryzyko zakłóceń niektóre kraje rozważają wprowadzenie tzw. bankomatów odpornych na kryzysy, które mogłyby funkcjonować nawet w warunkach ograniczonego dostępu do sieci lub przy częściowych awariach systemów cyfrowych. 

Finlandia jest jednym z państw analizujących takie rozwiązania. EBC zaznacza, że strategia gotówkowa Eurosystemu zakłada utrzymanie powszechnej dostępności banknotów w całej strefie euro, zarówno w codziennych transakcjach, jak i w sytuacjach nadzwyczajnych. Instytucja podkreśla, że pieniądz fizyczny nie jest reliktem przeszłości, lecz jednym z filarów stabilności gospodarczej. 

W świecie, w którym dominują płatności kartą i telefonem, łatwo zapomnieć, że technologia może zawieść. Awaria prądu, cyberatak czy poważne zakłócenia infrastruktury mogą w ciągu kilku godzin odciąć miliony osób od dostępu do ich środków. Dlatego apel EBC ma charakter prewencyjny: zachować spokój, nie ulegać panice, ale jednocześnie być przygotowanym. Niewielka rezerwa gotówki może w krytycznym momencie zapewnić możliwość zakupu żywności, leków czy paliwa. W czasach narastających napięć geopolitycznych i rosnącej liczby zagrożeń infrastrukturalnych bank centralny jasno wskazuje, że rozsądne przygotowanie to nie przesada, lecz element odpowiedzialnego podejścia do bezpieczeństwa finansowego.