Pilny komunikat MON ws. poboru do wojska. Szokująca nowelizacja

Pobór do wojska w Polsce

System poboru do wojska w Polsce wynika z zapisów ustawy o obronie Ojczyzny z 11 marca 2022 r. (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 248 ze zm.). Zgodnie z nim obowiązek stawienia się do służby wojskowej dotyczy mężczyzn od ukończenia 18. roku życia aż do końca roku, w którym kończą 60 lat – a w przypadku osób z oficerskim lub podoficerskim stopniem wojskowym nawet do 63. roku życia.

Choć formalnie taka odpowiedzialność istnieje, w praktyce pobór zasadniczy jest obecnie zawieszony – nie odbywa się w czasie pokoju. Nie oznacza to jednak, że obowiązek zniknął: w każdej chwili władze mogą go przywrócić, jeśli zajdzie taka potrzeba polityczna lub bezpieczeństwa.

Polski system przewiduje także zwolnienia i wyłączenia z obowiązku służby. Nie podlegają mu między innymi:

• osoby trwale niezdolne do służby ze względu na stan zdrowia;
• kobiety w ciąży oraz w okresie 6 miesięcy po porodzie;
• osoby sprawujące opiekę nad dziećmi do lat 8 ;
• osoby, które opiekują się innymi osobami zależnymi (np. starszymi, chorymi) – pod warunkiem, że opieki nie można przekazać nikomu innemu.

To właśnie ta lista wyjątków – a także pytania o jej rozszerzenie – stała się punktem wyjścia dla niedawnej debaty publicznej. W polskim systemie istnieje wyraźne zderzenie dwóch celów: z jednej strony budowanie potencjału obronnego państwa, z drugiej – chronienie rodzin i osób, których obecność w domu pełni funkcje społeczne lub demograficzne.

W ostatnich latach pojawiały się głosy różnych środowisk, w tym części przedstawicieli administracji państwowej, by poszerzyć katalog osób wyłączonych z obowiązku poboru – co właśnie stało się przedmiotem publicznej dyskusji i wywołało reakcję Ministerstwa Obrony Narodowej.

Projekt nowelizacji – co zaproponował MON?

W styczniu 2025 roku do projektu nowelizacji ustawy o obronie Ojczyzny zgłoszono ciekawą propozycję, która zwróciła uwagę opinii publicznej: ministerstwo rodziny zaproponowało, by ojcowie wychowujący co najmniej troje dzieci zostali zwolnieni z obowiązku służby wojskowej.

Argumentacja przedstawiona przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej opierała się na przesłankach demograficznych. Resort wskazywał, że takie rozwiązanie mogłoby pozytywnie wpłynąć na wzrost liczby urodzeń w Polsce oraz wzmocnić funkcję rodziny. W oficjalnym piśmie podkreślono, że propozycja ma na celu m.in. „umacnianie oraz wspieranie funkcji rodziny oraz zwiększenie szans rozwojowych i życiowych dzieci oraz młodzieży, w szczególności z rodzin wielodzietnych”.

Pomysł ten miał ułatwić życie ojcom wielodzietnym i był szeroko komentowany w mediach. Jednocześnie Ministerstwo Obrony Narodowej nie odrzuciło propozycji – wręcz przeciwnie, w odpowiedzi potwierdziło otwartość na dyskusję. MON napisało wtedy, że „dostrzega i popiera dążenia i inicjatywy mające pozytywny wpływ na rozwój demograficzny w Polsce” oraz że uwaga ta jest warta rozważenia w kontekście kolejnej nowelizacji ustawy o obronie Ojczyzny.

Przy tym MON podkreślało, że rozwiązanie musi znaleźć balans między promowaniem wielodzietności a potrzebami uzupełnieniowo-mobilizacyjnymi Sił Zbrojnych – co oznacza, że decyzje będą uzależnione od strategicznych potrzeb obronnych państwa.

Analizowane rozwiązanie będzie zatem musiało stanowić pewien kompromis pomiędzy promowaniem wielodzietności a potrzebami uzupełnieniowo-mobilizacyjnymi Sił Zbrojnych” – tłumaczono.

W bieżącej praktyce jednak ojcowie rodzin wielodzietnych nie zostali objęci specjalnym wyłączeniem – ich sytuacja nadal oceniana jest według ogólnych zasad, niezależnie od liczby wychowywanych dzieci.

Kiedy nowe przepisy mają wejść w życie?

Pomimo medialnych zapowiedzi propozycja uwzględnienia ojców z rodzin wielodzietnych w katalogu zwolnień chwilowo wróciła do centrum dyskusji, a wiele osób zaczęło pytać: czy projekt już obowiązuje? Kiedy wejdzie w życie? Kogo dotknie?

Odpowiedź MON jest jednoznaczna: aktualnie nie planuje się i nie prowadzi żadnych prac nad zmianami legislacyjnymi w tym zakresie. W odpowiedzi przekazanej naszej redakcji resort obrony poinformował: „Aktualnie, w zakresie ewentualnych zmian legislacyjnych, nie planuje się i nie prowadzi żadnych prac” nad rozszerzeniem katalogu zwolnień o ojców rodzin wielodzietnych.

To oznacza, że zapowiadane wcześniej prace nad nowelizacją – które miały według MON już się rozpocząć – albo w ogóle się nie rozpoczęły, albo zostały zarzucone. Na dziś nie ma projektu ustawy w Sejmie, nie ma uchwalonego brzmienia zmian i nie określono daty wejścia w życie żadnych nowych rozwiązań dotyczących tej kwestii.

W praktyce więc obowiązują dotychczasowe przepisy, a zwolnienia z obowiązku służby wojskowej nadal dotyczą wyłącznie kategorii określonych w ustawie z 2022 r. – a nie nowych, zaproponowanych przez ministerstwo rodziny. Ojcowie rodzin wielodzietnych na razie mogą więc spać spokojnie – ale formalny obowiązek służby wciąż ich dotyczy i w każdej chwili może zostać przywrócony w pełnej formie przez władze państwowe.