Ten lek łykają wszyscy. Może zrujnować zdrowie – nowe odkrycia
Trudno wyobrazic sobie domową apteczkę bez tego leku. Paracetamol – lek dostępny bez recepty, obecny w setkach preparatów na ból i gorączkę – jest stosowany przez miliony Polaków. Choć w zalecanych dawkach uchodzi za bezpieczny, może być toksyczny. Najnowsze badania pokazują jednak, że na horyzoncie pojawia się nadzieja – eksperymentalny związek YM81, który zmienia zasady gry w leczeniu zatruć tym popularnym lekiem.
- Paracetamol to najczęściej stosowany lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy w Polsce
- Przedawkowanie prowadzi do nieodwracalnego uszkodzenia wątroby i bywa śmiertelne
- Dotąd jedynym skutecznym lekiem ratunkowym była N-acetylocysteina
- Amerykańscy naukowcy pracują nad związkiem YM81, który zmniejsza stan zapalny wątroby i może leczyć uszkodzenia wywołane paracetamolem
Ciemna strona paracetamolu
Paracetamol, znany także jako acetaminofen, to substancja obecna w tabletkach, syropach, czopkach czy granulkach na przeziębienie. Jego popularność wynika z łatwej dostępności, niskiej ceny i szybkiego działania przeciwbólowego oraz przeciwgorączkowego. Polecany jest przez lekarzy, jako lek bezpieczny, nie wywołujący zwykle skutków ubocznych. Można dawać go już małym dzieciom.
Problem zaczyna się wtedy, gdy pacjent nieświadomie przyjmuje zbyt dużą dawkę – na przykład łącząc kilka różnych preparatów o odmiennych nazwach handlowych, które w rzeczywistości zawierają tę samą substancję czynną.
Śmiertelne przedawkowanie może nastąpić także u dzieci, które przypadkowo połkną lek, a także u osób starszych lub pacjentów z chorobami wątroby. Paracetamol jest główną przyczyną ostrego uszkodzenia wątroby w Stanach Zjednoczonych, a także jedną z najczęstszych przyczyn przeszczepu tego organu na świecie.
Przeczytaj też: Paracetamol w ciąży nie jest bezpieczny. Ryzyko zaburzeń neurorozwojowych u dziecka
Toksyczność paracetamolu – jak niszczy wątrobę?
Wątroba metabolizuje paracetamol, przekształcając niewielką jego część w wysoce toksyczny związek N-acetylo-p-benzochinoiminę (NAPQI). Normalnie organizm szybko go neutralizuje. Jednak gdy dawka jest zbyt wysoka, wątroba nie nadąża z detoksykacją. Wtedy NAPQI zaczyna kumulować się w tkankach i prowadzi do masowego obumierania hepatocytów – podstawowych komórek wątroby.
To uszkodzenie jest nieodwracalne i szybko postępuje. Objawia się nudnościami, wymiotami, bólem w nadbrzuszu, żółtaczką, a w ciężkich przypadkach – ostrą niewydolnością wątroby, która kończy się śmiercią.
Do tej pory jedynym skutecznym antidotum była N-acetylocysteina, podawana maksymalnie w ciągu 8 godzin od przedawkowania. Jej zadaniem jest odbudowa zapasów glutationu – naturalnej tarczy ochronnej komórek wątroby. Jeśli ten czas zostanie przekroczony, pozostaje jedynie przeszczep.
Przeczytaj też: Stosujesz paracetamol na ból głowy? Bądź ostrożny! Może uszkodzić serce i nerki!
Nadzieja w walce z toksycznością paracetamolu
Przełomowe badania naukowców z Virginia Commonwealth University wskazują, że istnieje szansa na nowe podejście w leczeniu uszkodzeń wątroby spowodowanych paracetamolem. Zespół badawczy kierowany przez prof. Shijuna Zhanga przeprowadził eksperymenty na myszach, w których testowano nową cząsteczkę YM81.
Okazało się, że YM81 znacząco ograniczał stan zapalny wątroby i hamował proces uszkadzania komórek. Co ważne, jego działanie nie ogranicza się tylko do zatrucia paracetamolem – związek może potencjalnie okazać się przydatny w leczeniu innych chorób zapalnych wątroby i układu pokarmowego.
„Nowa metoda jest na wczesnym etapie rozwoju leku. Niewykluczone jednak, że w przyszłości będzie pomocna także w leczeniu innych stanów zapalnych” – podkreśla prof. Zhang.
Choć na razie mowa jest wyłącznie o badaniach przedklinicznych, wyniki budzą ogromne nadzieje. Jeśli YM81 przejdzie testy kliniczne i okaże się bezpieczny u ludzi, może zrewolucjonizować sposób leczenia najczęstszego zatrucia lekowego na świecie.
Źródła: pharmacy.vcu.edu/news/newsroom/pharmacy-news/small-molecule-could-alleviate-acetaminophen-induced-liver-injury-medicinal-chemistry-students-research-reveals.html
acs.org/pressroom/presspacs/2025/august/small-molecule-could-alleviate-acetaminophen-induced-liver-injury.html
PAP
