Rząd wprowadza dopłaty. Dotyczy 10 mln Polaków
Aktualizacja strategii państwowej w obszarze mobilności ludnościowej staje się priorytetem Ministerstwa Infrastruktury w obliczu danych wskazujących na skalę trudności w dostępie do podstawowych usług transportowych. Przemodelowany w marcu 2026 roku projekt nowelizacji przepisów wprowadza precyzyjne mechanizmy interwencji tam, gdzie dotychczasowe rynkowe rozwiązania doprowadziły do całkowitego zaniku siatki połączeń. Nowe ramy prawne zakładają nie tylko wsparcie finansowe dla samorządów, ale przede wszystkim nakładają na nie konkretne obowiązki w zakresie częstotliwości kursowania pojazdów oraz organizacji infrastruktury przystankowej, co ma fundamentalnie zmienić sytuację mieszkańców mniejszych ośrodków w relacji do centrów administracyjnych i punktów użyteczności publicznej.
Nowe standardy częstotliwości kursowania i rola koordynacyjna regionów
W lutym 2026 roku Ministerstwo Infrastruktury dokonało istotnej korekty projektu ustawy, wprowadzając precyzyjne definicje, które mają ułatwić gminom raportowanie rzeczywistego zapotrzebowania na transport. Kluczowym elementem zmian jest ustanowienie ustawowego minimum przewozów, które na poziomie województwa i powiatu ma wynosić co najmniej cztery pary połączeń w dni powszednie oraz dwie pary w dni wolne od pracy.
Takie rozwiązanie ma na celu wyeliminowanie zjawiska tzw. „jednego autobusu dziennie”, który w praktyce nie pozwalał mieszkańcom na sprawne dotarcie do pracy, lekarza czy urzędu i powrót do domu w tym samym dniu. Jednocześnie projekt przesuwa ciężar odpowiedzialności za kształtowanie siatki połączeń w stronę marszałków województw.
Mają oni pełnić funkcję nadrzędnych dyrygentów transportu, zbierając informacje o potrzebach z terenu i projektując spójny system, zamiast jedynie opiniować wnioski spływające z niższych szczebli. Samorządy będą musiały również zadbać o odpowiednią liczbę przystanków i dworców, których liczba została uzależniona od wielkości populacji danego miasta - od sześciu punktów w metropoliach powyżej pół miliona mieszkańców, do dwóch w mniejszych miejscowościach. Wymogiem jest także lokalizacja przynajmniej jednego kluczowego przystanku w centrum gminy, co ma zapobiec monopolizacji najlepszych lokalizacji przez pojedynczych operatorów i zwiększyć dostępność komunikacyjną dla osób starszych oraz niezmotoryzowanych.
Mechanizmy finansowania i wsparcie dla transportu elastycznego
Projekt utrzymuje bazową stawkę dopłat do tradycyjnych przewozów autobusowych na poziomie 3 zł za wozokilometr, co jest kontynuacją mechanizmu znanego z wcześniejszych funduszy celowych. Jednak rewolucyjną nowością w marcu 2026 roku jest wprowadzenie dopłat do tzw. transportu na żądanie.
Przewidziano tutaj stawkę do 1,15 zł za kilometr przejazdu dla mniejszych pojazdów oraz dla przewozów grupowych powyżej dziewięciu osób, przy ograniczeniu do 20 takich kursów miesięcznie w obrębie jednej gminy. To narzędzie ma być ratunkiem dla obszarów o najniższym zagęszczeniu ludności, gdzie utrzymanie stałej linii autobusowej jest ekonomicznie nieuzasadnione, a mieszkańcy pozostają odcięci od świata.
Modernizacja floty i cyfryzacja nadzoru nad przewoźnikami
Rządowy plan nie ogranicza się jedynie do aspektów ilościowych, ale stawia również wysokie wymagania jakościowe wobec firm transportowych ubiegających się o dofinansowanie. Wprowadzono harmonogram odmładzania floty autobusowej: od 2028 roku pojazdy na liniach dotowanych nie będą mogły być starsze niż 20 lat, a od 2036 roku granica ta zostanie przesunięta do 15 lat.
Ma to zagwarantować pasażerom odpowiedni komfort i bezpieczeństwo, a także wymusić na przewoźnikach inwestycje w nowocześniejszy tabor. Dodatkowo, wszystkie firmy korzystające z dopłat zostaną objęte obowiązkiem geolokalizacji pojazdów. System ten pozwoli marszałkom oraz pasażerom na bieżące monitorowanie pozycji autobusu, co ma ukrócić procedery „widmowych kursów”, które figurowały w rozkładach, ale w rzeczywistości nie były realizowane.
Wdrażanie tych rozwiązań ma pomóc w rozwiązaniu problemu, który według badań naukowców z czterech politechnik dotyka w Polsce ponad 10 milionów osób. Resort infrastruktury podkreśla, że sukces nowej odsłony programu zależy od współpracy na linii gmina-powiat-województwo, dlatego nowe prawo kładzie nacisk na tworzenie związków komunikacyjnych. Poprzez centralizację zarządzania na poziomie marszałka i decentralizację realizacji na poziomie powiatu, system ma stać się bardziej odporny na rynkowe wahania i realnie służyć niezmotoryzowanym obywatelom, przywracając im możliwość swobodnego przemieszczania się po kraju.
