Popularne leki a rak. Nowe odkrycie naukowców
Statyny to jedne z najczęściej przepisywanych leków na świecie, stanowiące podstawę profilaktyki zawałów i udarów. Najnowsze badanie opublikowane na łamach czasopisma "Nature Aging" rzuca jednak nowe światło na mechanizm ich działania. Okazuje się, że celowe obniżanie poziomu cholesterolu w komórkach może wpływać na przebieg choroby u pacjentów onkologicznych.
Aby zrozumieć ten proces, naukowcy przyjrzeli się reakcjom zachodzącym podczas leczenia raka jajnika za pomocą cisplatyny – popularnego leku stosowanego w chemioterapii. Terapie oparte na platynie są standardem w opiece nad pacjentkami, jednak w przypadku tego nowotworu często dochodzi do nawrotów.
Gdy chemioterapia działa na guz, nie wszystkie komórki nowotworowe ulegają zniszczeniu. Część z nich wchodzi w stan tak zwanego starzenia komórkowego (senescencji). Wstrzymują one swój podział, ale nie obumierają. Zamiast tego zaczynają wydzielać do otoczenia specyficzną mieszankę substancji chemicznych, znaną jako SASP (fenotyp wydzielniczy związany ze starzeniem). Choć wcześniej sądzono, że wprowadzanie komórek rakowych w ten stan jest zjawiskiem pożądanym, nowe dowody wskazują, że SASP może stymulować wzrost guza, jego oporność na leczenie oraz proces tworzenia przerzutów.
Rola fruktozy w metabolizmie nowotworu
Analizując skład wydzieliny SASP, badacze zidentyfikowali w niej podwyższony poziom fruktozy – powszechnie występującego cukru prostego. Fruktoza przenika do sąsiadujących, wciąż namnażających się komórek rakowych, co prowadzi do modyfikacji ich metabolizmu.
Proces ten uruchamia w komórkach złożoną kaskadę sygnałową (obejmującą m.in. enzymy i białka takie jak kompleks I, NAD, SIRT oraz SREBP1). Skutkiem tych zmian jest zablokowanie procesu naturalnej produkcji cholesterolu wewnątrz komórek nowotworowych.
Znaczenie cholesterolu dla struktury komórki
Cholesterol jest kluczowym elementem budulcowym błony komórkowej. Odpowiada między innymi za:
- stabilizację integryn, czyli białek pozwalających komórce łączyć się z innymi strukturami w organizmie,
- utrzymanie odpowiedniej struktury i funkcji samej błony,
- zachowanie zwartości guza pierwotnego.
Brak odpowiedniej ilości cholesterolu w błonie sprawia, że komórki nowotworowe tracą swoją przyczepność. Mówiąc obrazowo – tracą swoje spoiwo. Stają się luźniej związane z guzem, co ułatwia im oderwanie się i przemieszczanie po organizmie, a to może negatywnie wpływać na rokowania pacjenta.
Jak wpływają na to statyny?
Ustalenia te skłoniły badaczy do zadania pytania o wpływ leków obniżających poziom cholesterolu na komórki nowotworowe. Głównym mechanizmem działania statyn (w eksperymencie wykorzystano lowastatynę i mewastatynę) jest właśnie blokowanie wewnątrzkomórkowej produkcji tego lipidu.
Wyniki badań laboratoryjnych pokazały, że zastosowanie statyn zablokowało produkcję cholesterolu, co w efekcie zwiększyło odrywanie się komórek nowotworowych. Leki te naśladowały działanie wydzieliny SASP. Odwrotny efekt zaobserwowano, gdy komórkom dostarczono cholesterol z zewnątrz – wówczas ich skłonność do odrywania się wyraźnie spadała.
Zobacz też: Ogórki kiszone to balsam dla jelit, ale jest jeden haczyk. Te osoby powinny omijać je szerokim łukiem
Co to oznacza dla pacjentów?
Autorzy publikacji podkreślają, że wyniki ich badań rodzą ważne pytania o stosowanie statyn u osób cierpiących na choroby nowotworowe. Zubożenie błon komórkowych z cholesterolu może sprzyjać uwalnianiu się komórek i powstawaniu przerzutów. Badacze zaznaczają przy tym, że długofalowe oddziaływanie statyn na organizm jest niezwykle złożone i wymaga dalszych analiz w warunkach klinicznych.
Odkrycie to nie oznacza, że pacjenci onkologiczni powinni samodzielnie rezygnować z przyjmowania leków na cholesterol. Statyny odgrywają kluczową rolę w zapobieganiu chorobom układu krążenia. Nowe dane wskazują jednak na potrzebę rozwoju medycyny spersonalizowanej, w której terapie dostosowuje się do specyficznego metabolizmu konkretnego nowotworu.
Dodatkowym wnioskiem płynącym z badań jest rola diety. Ponieważ fruktoza stanowi czynnik uwalniający komórki rakowe, ograniczenie jej spożycia może stanowić obiecujące wsparcie dietetyczne w trakcie leczenia onkologicznego.
Zobacz też: 215,84 zł miesięcznie dla osób z wadami wzroku. Kluczowy jest jeden dokument
Źródło: "Nature Aging": "The chemotherapy-induced senescence-associated secretome promotes cell detachment and metastatic dissemination through metabolic reprogramming"
