Z ostatniej chwili: Jest decyzja sądu ws. Strefy Czystego Transportu w Krakowie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wydał decyzję dotyczącą jednej z najbardziej kontrowersyjnych uchwał ostatnich miesięcy — Strefy Czystego Transportu (SCT). Sąd uznał za nieważne trzy zapisy uchwały dotyczącej strefy, w tym kluczowy punkt dotyczący definicji mieszkańca uprawniającego do zwolnienia z opłat — jednak wyrok nie jest prawomocny i strony mogą się od niego odwołać.
- Czym jest Strefa Czystego Transportu?
- Jaka jest decyzja sądu?
- Co to znaczy dla mieszkańców?
Czym jest Strefa Czystego Transportu?
Strefa Czystego Transportu w Krakowie to nowa regulacja, która od 1 stycznia 2026 roku zaczęła obowiązywać na znacznym obszarze miasta (ponad 60 % jego powierzchni). Jej głównym celem jest ograniczenie emisji szkodliwych spaliny, co ma przyczynić się do poprawy jakości powietrza i ochrony zdrowia mieszkańców.
Regulacje dotyczą wjazdu do wyznaczonej strefy pojazdów niespełniających określonych norm emisji spalin. Zasady są techniczne — samochody muszą spełniać określone normy EURO lub być wyprodukowane po konkretnych datach, aby mogły wjechać bez ograniczeń. Na przykład pojazdy benzynowe zazwyczaj muszą spełniać normę Euro 4 (lub być nowsze), a diesle — Euro 6 (lub nowsze).
W praktyce większość aut poruszających się po polskich drogach spełnia te wymogi, ale dla starszych i bardziej zanieczyszczających pojazdów wprowadzone zostały rozwiązania przejściowe: wjazd możliwy po uiszczeniu odpowiedniej opłaty. W kolejnych latach opłaty mają wzrastać, a od 2029 r. pojazdy niespełniające norm mogą być całkowicie wyłączone z możliwości wjazdu.
Regulacje dotyczą także zwolnień — część mieszkańców miasta oraz osób, które złożyły odpowiednie deklaracje, może być zwolniona z części opłat lub restrykcji, o ile ich pojazd został zgłoszony i spełnia wymogi dotyczące miejsca zamieszkania.
Strefy typu SCT funkcjonują już w wielu dużych miastach Unii Europejskiej jako narzędzie ograniczania smogu i zmniejszania emisji szkodliwych tlenków azotu czy pyłów zawieszonych. Kraków podjął ten krok, aby zadbać o zdrowie mieszkańców, mimo że pomysł ten wywołuje kontrowersje i protesty części społeczności.
Jaka jest decyzja sądu?
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpatrywał cztery skargi złożone na uchwałę Rady Miasta Krakowa w sprawie Strefy Czystego Transportu. W środę sąd stwierdził nieważność trzech zapisów tej uchwały, z których najważniejszy dotyczył definicji mieszkańca uprawniającego do zwolnienia z opłaty za wjazd.
Sąd uznał, że gdyby mieszkańcy Krakowa byli zobowiązani do ponoszenia opłat — mimo że formalnie zamieszkują oni miasto — mogłoby to stanowić ukrytą formę podatku, który gmina może pobierać jedynie w formie ustawowo przewidzianych podatków (np. od nieruchomości).
Chciałem podsumować, po co Strefa Czystego Transportu została wprowadzona w Krakowie, bo to fundamentalna kwestia. Otóż wprowadzono ją nie po to, żeby utrudniać życie kierowcom, nie po to żeby zasilić budżet miasta, ale po to żeby chronić zdrowie i życie mieszkańców Krakowa - mówił podczas posiedzenia sądu Andrzej Guła prezes Krakowskiego Alarmu Smogowego.
W sprawie skarg pozostałych stron, w tym wojewody małopolskiego oraz przedstawiciela rządu, sąd oddalił część zarzutów lub odrzucił je formalnie. Wyrok nie jest jeszcze prawomocny, co oznacza, że do Naczelnego Sądu Administracyjnego może zostać wniesiona skarga kasacyjna.
Podczas rozprawy wskazywano także na fundamentalny cel wprowadzenia strefy — ochronę zdrowia mieszkańców Krakowa — oraz badania wykazujące negatywny wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, w tym na układ oddechowy i sercowo-naczyniowy.
W 2012 r. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem uznała spaliny z silników Diesla jako substancje o udowodnionym działaniu rakotwórczym. Badania polskich naukowców dowodzą, że w dni kiedy stężenie dwutlenku azotu jest wysokie, do szpitali trafia więcej osób z zwałami serca, migotaniem przedsionków i udarami mózgu - opowiadał.
Decyzja sądu nie automatycznie likwiduje całej strefy — jej główne założenia pozostają w mocy na razie, choć mogą być dalej weryfikowane w kolejnych postępowaniach sądowych.
Badania prowadzone w Krakowie dowiodły, że powietrze zanieczyszczone dwutlenkiem azotu źle wpływa na rozwój mózgu dzieci, na ich zdolności poznawcze, ma szkodliwy wpływ na układ nerwowy. Analizy naukowców dowodzą, że każdego roku zanieczyszczenie dwutlenkiem azotu prowadzi do przedwczesnej śmierci 300 mieszkańców i mieszkanek Krakowa (…) Na koniec chciałem jeszcze raz podkreślić, że Strefa Czystego Transportu to nadzieja na dłuższe i zdrowsze życie dla wielu mieszkańców Krakowa, w tym dzieci - argumentował.
Co to znaczy dla mieszkańców?
Dla mieszkańców Krakowa i osób poruszających się po mieście praktyczne skutki decyzji sądu są obecnie ograniczone, ponieważ wyrok nie jest prawomocny, a sama Strefa Czystego Transportu zaczęła już obowiązywać od 1 stycznia 2026 r.
Na dziś mieszkańcy posiadający pojazdy spełniające normy lub takie, które zostały odpowiednio zgłoszone do systemu, nie muszą ponosić dodatkowych opłat za wjazd do strefy. Sąd szczególnie skrytykował zapisy, które mogłyby narzucać im takie opłaty, dlatego właśnie ten punkt został unieważniony.
Dla kierowców spoza Krakowa lub osób posiadających pojazdy niespełniające wymogów emisji, nadal obowiązują opłaty za wjazd (np. godzinna, dzienna czy abonamentowa) — co oznacza, że starsze auta będą droższe w użytkowaniu w centrum miasta niż nowe lub spełniające normy.
W praktyce może to oznaczać, że część osób rozważy wymianę samochodu na nowszy model albo wybierze alternatywne środki transportu, takie jak komunikacja miejska, rowery czy hulajnogi elektryczne. Część mieszkańców już teraz wyraża sprzeciw — na ulicach znikają znaki SCT, a organizowane są protesty przeciwko strefie.
Jeśli decyzja sądu zostanie utrzymana w kolejnych instancjach, Kraków może być zmuszony do korekty przepisów lub sposobu weryfikacji uprawnień mieszkańców, co będzie miało realny wpływ na życie kierowców w mieście.
