Zmiany w polskim Kościele. Przełomowa decyzja Episkopatu. Polacy czekali na to latami!

Historyczna decyzja biskupów

Podczas 404. Zebrania Plenarnego w Warszawie biskupi przyjęli uchwałę o ustanowieniu Komisji niezależnych ekspertów, która ma zbadać zjawisko wykorzystywania seksualnego osób małoletnich w Kościele w Polsce. Nowe gremium otrzyma publiczną osobowość prawną i, zgodnie z przyjętymi zasadami, ma działać w sposób całkowicie niezależny. Dokumenty regulujące jej funkcjonowanie obejmują porozumienie z przełożonymi zakonów męskich i żeńskich, statut oraz zasady działania.

Jak podkreślił bp Sławomir Oder, przygotowany pakiet dokumentów wyznacza „iter prawny pozwalający na sprawne i gwarantujące niezależność powstanie i funkcjonowanie komisji”. Statut ma jeszcze zostać skonsultowany z instytucjami państwowymi w związku z procedurą nadania osobowości prawnej. Prymas Polski abp Wojciech Polak zaznaczył, że jest to efekt kilkuletnich prac i dialogu, który rozpoczął się w 2023 roku. 

Mamy fundamenty - powiedział, dziękując osobom skrzywdzonym za wytrwałość w oczekiwaniu na konkretne działania.

Co zbada komisja i jak będzie działać?

Komisja ma objąć analizą wydarzenia od 1945 roku, uwzględniając kontekst historyczny, społeczny i prawny. W swojej pracy będzie korzystać z dokumentów znajdujących się w archiwach kościelnych i państwowych oraz ze świadectw osób pokrzywdzonych. Jednym z kluczowych elementów jej działalności ma być wysłuchanie ofiar oraz opracowanie raportu końcowego z rekomendacjami dotyczącymi ochrony dzieci i młodzieży.

Dokument przyjęty przez biskupów jasno wskazuje, że komisja nie będzie organem śledczym i nie zastąpi prokuratury ani sądów. W przypadku podejrzenia przestępstwa ma jednak obowiązek zawiadomić właściwe organy państwowe i kościelne. Jej członkowie, eksperci z zakresu prawa, historii, psychologii, seksuologii, socjologii i teologii, mają być „lojalni wyłącznie wobec prawdy”. Podkreślono, że nadrzędnym celem jest rzetelne zdiagnozowanie skali zjawiska oraz wskazanie systemowych rozwiązań zapobiegających nadużyciom w przyszłości.

Tło sprawy i wcześniejsze raporty

Powołanie komisji to kolejny etap działań podejmowanych w ostatnich latach zarówno na poziomie ogólnopolskim, jak i diecezjalnym. W diecezji sosnowieckiej komisja „Wyjaśnienie i Naprawa” ujawniła w lutym 2026 roku, że co najmniej 50 małoletnich zostało skrzywdzonych przez osoby związane z instytucjami kościelnymi. W raporcie wskazano 29 osób, którym przypisano nadużycia - w większości duchownych, ale także osoby świeckie.

Równolegle działa Państwowa Komisja ds. pedofilii, która rozpatruje obecnie około 800 spraw, a od początku działalności otrzymała ponad dwa tysiące zgłoszeń. Według analiz historycznych obejmujących okres PRL, setki małoletnich mogły zostać wykorzystane przez osoby związane z Kościołem.

Episkopat podkreśla, że nowa komisja ma być odpowiedzią na potrzebę pełnego wyjaśnienia przeszłości oraz realnego wzmocnienia systemu ochrony małoletnich. Dla wielu wiernych i osób skrzywdzonych będzie to test wiarygodności instytucji, która mierzy się z jednym z najtrudniejszych rozdziałów swojej historii.