Przełom nadciśnieniowy. 5 sygnałów, że musisz natychmiast jechać na SOR
Szacuje się, że około 1% pacjentów zmagających się z przewlekłym nadciśnieniem tętniczym doświadczy w swoim życiu tzw. przełomu nadciśnieniowego. To stan, w którym nagły i znaczny wzrost ciśnienia krwi zaczyna stanowić bezpośrednie obciążenie dla kluczowych narządów organizmu. Gdy ciśnieniomierz wskazuje wartości powyżej 180/120 mm Hg, a organizm wysyła niepokojące sygnały, kończy się czas na domowe sposoby.
Przełom nadciśnieniowy to ostry stan hemodynamiczny, który w krótkim czasie może doprowadzić do poważnych powikłań, takich jak udar niedokrwienny mózgu, obrzęk płuc czy ostry zespół wieńcowy. Kluczem do bezpieczeństwa pacjenta nie jest jednak natychmiastowe i drastyczne obniżanie ciśnienia na własną rękę, lecz umiejętność odróżnienia stanu wymagającego pilnej konsultacji od sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia.
Kiedy mamy do czynienia z przełomem nadciśnieniowym?
Skok ciśnienia tętniczego nie zawsze oznacza stan zagrożenia życia, jednak w medycynie istnieje wyraźna granica alarmowa. Zgodnie z aktualnymi wytycznymi, o przełomie mówimy, gdy ciśnienie skurczowe przekracza 180 mm Hg, a rozkurczowe 120 mm Hg. Warto jednak pamiętać, że same liczby to nie wszystko – decydujący jest wpływ tych wartości na funkcjonowanie organizmu.
W praktyce klinicznej stan ten dzieli się na dwie kategorie:
- Stan pilny (ang. hypertensive urgency): Gwałtowny skok ciśnienia bez klinicznych objawów uszkodzenia narządów. Zwykle wymaga pilnej konsultacji lekarskiej, uspokojenia organizmu i modyfikacji dotychczasowego leczenia doustnego.
- Stan nagły (ang. hypertensive emergency): Bezpośrednie zagrożenie życia. Wysokie ciśnienie w naczyniach krwionośnych prowadzi do ostrych uszkodzeń narządów docelowych: serca, mózgu, nerek lub siatkówki oka. Wymaga bezwzględnej hospitalizacji.
Czerwone flagi. Objawy, które powinny zaniepokoić
Zasadniczym kryterium różnicującym chwilowy skok ciśnienia (np. w wyniku silnego stresu lub pominięcia dawki leku) od stanu nagłego są objawy towarzyszące. Jeśli przy odczycie >180/120 mm Hg występuje którykolwiek z poniższych symptomów, sytuacja wymaga natychmiastowej interwencji na Szpitalnym Oddziale Ratunkowym (SOR):
- Rozrywający ból w klatce piersiowej lub między łopatkami (może sugerować rozwarstwienie aorty lub ostry zespół wieńcowy).
- Duszność i świszczący oddech (wskazują na ryzyko ostrego obrzęku płuc, wynikającego z niewydolności lewej komory serca).
- Nagłe zaburzenia widzenia, niewyraźny obraz lub mroczki (świadczą o uszkodzeniu naczyń siatkówki).
- Deficyty neurologiczne, takie jak niedowład, asymetria twarzy, problemy z mową, splątanie lub drgawki (kliniczne objawy encefalopatii nadciśnieniowej lub udaru mózgu).
- Rozdzierający ból głowy, szczególnie gdy towarzyszą mu nudności lub chlustające wymioty.
Co robić, gdy ciśnieniomierz wskazuje wartości alarmowe?
Widząc niepokojący wynik pomiaru, w pierwszej kolejności należy zachować spokój. Usiądź w wygodnym miejscu, weź kilka głębokich oddechów i odczekaj 5 do 10 minut przed powtórzeniem badania. Zdarza się, że wysoki odczyt jest wynikiem błędu aparatu, nieprawidłowego założenia mankietu lub fizjologicznej reakcji organizmu na stres czy ból.
Jeśli powtórny wynik wciąż przekracza normę, a pacjent odczuwa wymienione wcześniej "czerwone flagi", należy niezwłocznie zadzwonić pod numer alarmowy 112.
Niezwykle ważne jest przestrzeganie jednej z podstawowych zasad medycznych: nigdy nie należy samodzielnie obniżać ciśnienia drastycznymi dawkami leków, zwłaszcza przy występowaniu objawów neurologicznych. Zbyt gwałtowny spadek ciśnienia krwi może zaburzyć autoregulację mózgową, drastycznie zmniejszając przepływ krwi i prowadząc do wtórnego niedokrwienia mózgu.
W warunkach szpitalnych personel medyczny podaje leki we wlewie dożylnym w sposób ściśle kontrolowany, dążąc do obniżenia ciśnienia o maksymalnie 20-25% w ciągu pierwszej godziny (wyjątkiem jest rozwarstwienie aorty, które wymaga bardziej agresywnego postępowania).
Bibliografia:
- Jolly, H., Freel, E. M., Isles, C. (2023). Management of hypertensive emergencies and urgencies: narrative review. „Postgraduate Medical Journal”, 99(1169), 119-126. Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37222066/
- Mathews, E. P., Newton, F., Sharma, K. (2021). CE: Hypertensive Emergencies: A Review. „Am J Nurs”, 121(10), 24-35. Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34510110/
- Perez, M. I., Musini, V. M. (2008). Pharmacological interventions for hypertensive emergencies: a Cochrane systematic review. „J Hum Hypertens”, 22(9), 596-607. Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18418399/
