Rosjanie wskazali największych wrogów. Nie mieli wątpliwości. Polacy w czołówce

Strach jako nowa norma. Co naprawdę myślą obywatele?

Badanie przeprowadzone w styczniu 2026 roku przez niezależne Centrum Lewady ujawnia skalę zjawiska, które od lat narasta w rosyjskim społeczeństwie. Ponad 80 proc. respondentów deklaruje przekonanie, że ich kraj jest otoczony przez wrogie państwa. To wynik, który od czasu pełnoskalowej wojny w Ukrainie utrzymuje się na podobnym poziomie i, jak wskazują socjologowie, nie jest przypadkiem. 

Wyniki zaprezentowane w Berlinie pokazują, że poczucie oblężenia przestało być emocją chwilową, a stało się trwałym elementem społecznej świadomości. Respondenci nie odpowiadali ogólnie - wskazali konkretne państwa, które uznają za najbardziej wrogie. Na liście znalazły się kraje europejskie, od lat obecne w narracji rosyjskich mediów jako agresywne i wrogie Moskwie. 

Co istotne, badanie pokazuje nie tylko kogo uznano za przeciwnika, ale także jak bardzo skutecznie działa długofalowy przekaz oparty na strachu. Socjolog Lew Gudkow zwraca uwagę, że tak wysoki poziom lęku nie wynika z osobistych doświadczeń respondentów, lecz z obrazu świata konsekwentnie budowanego przez propagandę. To ona porządkuje rzeczywistość, wskazując winnych i oferując proste odpowiedzi na złożone problemy.

Na czele listy znalazł się sąsiad. Dlaczego właśnie on

Najczęściej wskazywanym wrogiem okazała się Polska, którą wymieniło aż 62 proc. badanych. Tuż za nią znalazła się Litwa, a dalej Wielka Brytania, Niemcy i Szwecja. Dla wielu obserwatorów to sygnał, że narracja Kremla szczególnie mocno koncentruje się na państwach wschodniej flanki NATO. 

W rosyjskich mediach Polska od dawna przedstawiana jest jako kraj skrajnie nieprzychylny, działający w interesie Zachodu i aktywnie wspierający Ukrainę. To właśnie ten element, jednoznaczne zaangażowanie po stronie Kijowa, stał się w propagandzie głównym dowodem na „wrogie zamiary”. 

Badanie pokazuje również ciekawą zmianę w postrzeganiu Stanów Zjednoczonych. Choć przez dekady uznawano je za głównego przeciwnika, dziś częściej określane są jako strategiczny rywal, a nie bezpośredni wróg. Eksperci podkreślają, że to efekt świadomej korekty przekazu - Waszyngton jest zbyt potężny, by demonizować go bez przerwy, dlatego ciężar narracji przenoszony jest na bliższych sąsiadów. W ten sposób strach staje się bardziej „namacalny”, a zagrożenie - łatwiejsze do wyobrażenia.

Oblężona twierdza i wygodny mechanizm władzy

Sondaż pokazuje także drugą stronę tej samej układanki. Kraje uznawane za przyjazne to niemal wyłącznie państwa autorytarne lub takie, które łączy z Moskwą wspólny interes polityczny. Białoruś, Chiny, Kazachstan czy Korea Północna tworzą w tej wizji świata bezpieczne zaplecze. Taki podział, na wrogi Zachód i „lojalnych partnerów”, wzmacnia narrację o oblężonej twierdzy. Mechanizm jest prosty i skuteczny. 

Zewnętrzny wróg pozwala konsolidować społeczeństwo wokół władzy, tłumaczyć trudności gospodarcze i usprawiedliwiać ograniczanie swobód obywatelskich. W tej opowieści problemy nie wynikają z decyzji rządzących, lecz z działań nieprzyjaznych państw. Socjologowie podkreślają, że to klasyczny model zarządzania strachem, w którym lęk staje się narzędziem politycznym. 

Wyniki badania Centrum Lewady są więc czymś więcej niż statystyką. To dowód na to, jak skutecznie można ukształtować społeczne postrzeganie rzeczywistości, wskazując winnych i odwracając uwagę od tego, co dzieje się wewnątrz kraju. Dla Europy Środkowo-Wschodniej to sygnał ostrzegawczy - pokazuje, jak łatwo sąsiedzi mogą zostać wpisani w rolę wroga, jeśli wymaga tego polityczna narracja.