Zmiany w zasadach pobytu Ukraińców. Rząd zapowiada nowe regulacje

Nowe zasady legalizacji pobytu

Jednym z kluczowych elementów zmian jest redefinicja statusu PESEL UKR,  numeru identyfikacyjnego, który do tej pory był nadawany Ukraińcom w uproszczonej procedurze po przyjeździe do Polski. Po 5 marca 2026 r. osoby, które posiadają PESEL UKR wydany bez dokumentu tożsamości, będą musiały potwierdzić swoje dane w urzędzie najpóźniej do 31 sierpnia 2026 r. 

Brak weryfikacji skutkować będzie utraceniem statusu legalnego pobytu od 1 września 2026 r. Nowo przybyli cudzoziemcy z Ukrainy zyskają 30 dni na złożenie wniosku o nadanie PESEL UKR od daty wjazdu do Polski. Jeśli nie dopełnią tego obowiązku w terminie, również mogą stracić ochronę czasową i prawo do legalnego pobytu. 

Kolejną ważną zasadą jest to, że opuszczenie Polski na ponad 30 dni może prowadzić do utraty statusu ochronnego. Oznacza to konieczność dokładnego planowania podróży zagranicznych, szczególnie dla pracowników sezonowych i osób delegowanych. 

Nowe przepisy przewidują również wprowadzenie karty pobytu CUKR, wydawanej na okres 3 lat. Taki dokument ma zapewnić pełne prawa do pracy i prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce, ale niektóre przepisy interpretacyjne wciąż budzą wątpliwości ekspertów i pracodawców.

Zmiany w dostępie do opieki zdrowotnej i świadczeń społecznych

Wraz z wygaśnięciem specustawy zmieniają się również zasady korzystania z publicznej opieki zdrowotnej. Od 5 marca 2026 r. Ukraińcy objęci ochroną czasową będą korzystać ze świadczeń zdrowotnych na ogólnych zasadach obowiązujących cudzoziemców, co oznacza konieczność posiadania ubezpieczenia zdrowotnego i opłacania składek. 

Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) wskazuje, że osoby posiadające numer PESEL ze statusem UKR będą mogły bezpłatnie korzystać ze świadczeń finansowanych przez publiczny system zdrowia, jednak już nie na podstawie dotychczasowych reguł specustawy. Wyjątki przewidziano m.in. dla osób w nagłym stanie zagrożenia zdrowotnego, dzieci poniżej 18. roku życia, czy kontynuujących hospitalizację rozpoczętą przed 5 marca 2026 r., jednak tylko do 4 marca 2027 r. 

Część zmian dotknie także dostępu do świadczeń socjalnych. Korzystanie z wielu z nich, w tym programów socjalnych wiąże się teraz z posiadaniem stałego zatrudnienia i odprowadzaniem składek. Oznacza to odejście od powszechnych ulg i przywilejów, które obowiązywały w pierwszych latach po wybuchu wojny w Ukrainie.

Ogólne zasady dla cudzoziemców w Polsce

Wygaszanie specustawy oznacza stopniowe przejście z nadzwyczajnego reżimu prawnego, stworzonego w odpowiedzi na falę uchodźców po 24 lutego 2022 r., do standardowych procedur obsługi cudzoziemców w Polsce i w Unii Europejskiej. 

Nowe regulacje wdrażają część rozwiązań do ogólnej ustawy o cudzoziemcach i przepisów UE, co ma uporządkować system legalizacji pobytu i wsparcia. Tymczasowa ochrona dla Ukraińców z numerem PESEL UKR została przedłużona do 4 marca 2027 r., co daje obywatelom czas na uzyskanie stałej rezydencji lub innej formy pobytu. 

Jeśli w tym czasie nie uregulują formalności lub utracą status ochronny, będą traktowani jak wszyscy inni cudzoziemcy przebywający w Polsce. Choć celem zmian jest integracja przepisów i ograniczenie wyjątków, proces ten w praktyce oznacza większe obowiązki administracyjne i konieczność aktywnego uczestnictwa Ukraińców w formalnościach związanych z pobytem, pracą i ubezpieczeniem.